Spis treści nr 2/3 (20/21) 2010/1431:

Aktualności

4 Wydarzenia, stałe rubryki

6 Analiza raportu „Islam i chrześcijaństwo w Afryce Subsaharyjskiej – Pew Research Center’s Forum on Religion & Public Life” – Marcin Pierzchała

Świat muzułmański, który rozciąga się na bardzo rozległe geograficznie rejony w Azji
i Afryce, jest niezwykle wewnętrznie zróżnicowany. Jednym z terytoriów zaliczanych do obszaru kultury arabsko-muzułmańskiej jest Afryka Subsaharyjska, nazywana również Czarną Afryką.

10 Notatki antyrasistowskie: Islamofobia, czyli społeczeństwo jako ofiara – Marcin Starnawski

Rasizm jako ideologia absolutyzująca i demonizująca różnice, służy dzieleniu społeczeństwa. Ofiarą staje się zwykle mniejszość (wyróżniająca się np. wyglądem, obyczajami, językiem czy wyznaniem), której utrudnia się dostęp do miejsc pracy, obywatelstwa czy ogranicza swobody religijne. Atak na mniejszość może też służyć odwróceniu uwagi należących do większości klas niższych lub zagrożonych klas średnich od faktycznych polityczno-gospodarczych uwarunkowań ich sytuacji. Społeczne napięcia przenosi się na „kozła ofiarnego”: ciemnoskórych, imigrantów, innowierców bądź innych „obcych”. W dziejach Europy czyniono tak z Żydami, dziś tu i ówdzie straszy się Romami. W Stanach Zjednoczonych wymierzony w Afroamerykanów rasizm „białej biedoty”, choć nie poprawia jej położenia, może dawać poczucie, że: „ktoś jest gorszy od nas”.

Qur’an i prawo

11 Duchowość w islamie – Andrzej Saramowicz

Trzy lata temu ukazał się na stronach „As-Salam” tekst Jarosława Banasiaka pt. Sufizm. Artykuł jest ciekawy, zawiera jednak wiele skondensowanych pojęć i ma raczej charakter leksykalny. Po jego przeczytaniu odniosłem wrażenie, iż brakuje w nim pewnej myśli przewodniej i konkretnych definicji na temat sufizmu i jego pochodzenia. Autor sam przyznaje, iż „Gąszcz definicji nie rozjaśnia w niczym istoty sufizmu”. Takim gąszczem definicji w moim odbiorze jest również artykuł J.B. Zastanawiam się zatem, ile osób, które nigdy o sufizmie nie słyszały, będzie w stanie zrozumieć treść artykułu i połączyć luźno rzucane hasła w zrozumiałą całość?!

Temat numeru – Eko-islam. Świat przyrody, ochrona środowiska naturalnego i prawa zwierząt w Qur’anie, teologii i praktyce muzułmańskiej

14 Islam i ekologia – Syed Nomanul Haq

16 Środowisko naturalne a islam – Jarosław Banasiak

38 Motyw roślinny w sztuce muzułmańskiej – Izabela Smela

Islam w Polsce

40 Wydarzenia

41 XXIV Zjazd Społeczności Muzułmańskiej w Polsce – Błażejewko

Świat islamu

42 Muzułmanie Hui – Paulina Parcewicz

Muzułmańska mniejszość etniczna w Chinach występuje w literaturze pod nazwami: Huizu, Huimin, Huihui (Hui), Dunganie lub „chińscy muzułmanie”. Pod względem liczebności Hui są trzecią co do wielkości mniejszością etniczno-religijną w ChRL. […] W wyniku zbliżenia kultury chińskiej z islamem powstała specyficzna dla Hui kultura. Widać to w szczególności w literaturze i sztuce, która jest wyjątkową mieszanką tradycji chińskiej i islamu. Hui wytworzyli odrębny, specyficzny styl kaligrafii. Można w nim znaleźć połączenie motywów „chińskich kwiatów” i fragmentów arabskich sur z Qur’anu, które są ułożone w charakterystyczne pionowe ideogramy na styl chiński. W architekturze również widać wpływ sztuki chińskiej ze względu na symetryczne dziedzińce i „wywinięte” dachy, które z zewnątrz przypominają chińskie taoistyczne czy buddyjskie świątynie.

Cywilizacja muzułmańska

44 Zderzenia z orientalizmem. Wielkich myślicieli Europy postrzeganie świata islamu – Leibniz – Julian Jeliński

Gottfried Wilhelm Leibniz, jeden z najwybitniejszych filozofów oświecenia, znany w Polsce głównie jako autor Monadologii. Urodził się w połowie XVII wieku w Lipsku i w ciągu swoich 70 lat życia dał się poznać nie tylko jako filozof, ale także dyplomata, filolog, matematyk i historyk. Jego zainteresowania nie ograniczały się do rozważań nad abstrakcyjnymi pojęciami i wydumanymi teoriami – interesował się ówczesną polityką międzynarodową oraz państwami i kulturami pozaeuropejskimi. W kręgu jego zainteresowań znalazł się także islam oraz istniejące wówczas Imperium Osmańskie.

Media

46 Bohaterzy i fanatycy – Rafał Jakubowski

Informacja według strategów amerykańskich jest podstawowym polem działań militarnych na współczesnej wojnie. Można to rozumieć na kilka sposobów. Klasycznym ujęciem jest pogląd, iż sprawny przepływ informacji jest konieczny do realizowania efektywnych działań na polu walki. Podejściem na wskroś nowoczesnym jest postrzeganie informacji jako broni. W tym kontekście, informacja jawi się jako propaganda, czyli zdeformowany, tendencyjny przekaz mający na celu wywołanie u przeciwnika oraz osób postronnych (społeczności) określonych reakcji, postaw i zachowań.

Strawa dla ducha

50 Udowodnić słuszność islamu – Nidal Abu Tabaq

Kiedy osoby, które są wrogo nastawione do islamu, chcąc oczernić tę religię, zaczynają posługiwać się zarzutami, nad którymi nawet się nie zastanowili i nie zgłębili, poprzestają na tym, co przeczytali lub zasłyszeli. Oczywiście, takie postępowanie jest przeciwieństwem naukowej czy racjonalnej wymiany poglądów. Najdziwniejsze jest to, że wszystkie te zarzuty nie dotyczą islamu ani jego zasad. Rzecz logiczna, iż kiedy chcesz krytykować dany system lub ideologię, to zaczynasz od obalania jej zasad i nauk, a nie krytykowania ich naśladowców.

Dodatek specjalny – Ośrodek Kultury Muzułmańskiej w Warszawie

19 (I) i 34 (XVI) Prezentacja projektu

20 (II) i 33 (XV) Sobowtóry – grafiki Joanny Rajkowskiej

21 (III) Charakterystyka projektu

22 (IV) Wywiad z Samirem Ismailem, Marsz tyłem

24 (VI) Meczet w Warszawie – Eugeniusz Sakowicz

27 (IX) Meczet i kościół wyznacznikami wolności religijnej – Adam Wąs

29 (XI) Bójcie się, budują minaret! – Mariusz Wieczerzyński

30 (XII) Gdzie boskie łączy się z ludzkim… – Katarzyna Jędrzejczyk-Kuliniak

32 (XIV) Wywiad KAPS-Architekci, Minaret – Joanna Rajkowska

Płyta DVD – VI edycja Dni Kultury Muzułmańskiej WROCŁAW 2010

Informacja prasowa:

Podwójny numer „As-Salam”

Dzień 23 września jest datą oficjalnej premiery nowego numeru „As-Salam” – 2/3 (20/21) 2010/1431. Drugie wydanie w tym roku jest zupełnie wyjątkowe, gdyż zawiera dwa dodatki specjalne: płytę DVD z reportażem z VI edycji Dni Kultury Muzułmańskiej oraz 16-stronnicowy dodatek z kolorowymi stronami poświęcony powstającemu w Warszawie Ośrodkowi Kultury Muzułmańskiej (OKM). Wszystko to w starej, niezmienionej cenie.

Na temat budowy Ośrodka Kultury Muzułmańskiej powiedziano w mediach masowych wiele, jednak rzadko kiedy były to informacje, które nie miałyby na celu wzbudzenia sensacji czy stygmatyzowania muzułmanów. „As-Salam” w przeciwieństwie do innych, prezentuje informację źródłową. W Dodatku specjalnym znajdziemy kolorowe wizualizacje Ośrodka (część z nich nie była publikowana), a także charakterystykę tego budynku, opis celów i funkcji jakie będzie pełnił oraz skrócony harmonogram realizacji projektu. W wywiadzie „innym niż wszystkie”, Przewodniczący Ligi Muzułmańskiej w RP, Samir Ismail, opowiada o idei OKM, o drodze jaką przeszedł projekt, planach na przyszłość i promowaniu idei dialogu. Z kolei w drugim z wywiadów, Tomasz Słowik, dzieli się refleksjami z punktu widzenia przedstawiciela pracowni architektonicznej (KAPS-Architekci), która zaprojektowała budynek. Zamieszczamy również dwa znakomite teksty, autorytetów ze strony chrześcijańskiej, a mianowicie profesora Eugeniusza Sakowicza oraz Ks. dr Adama Wąsa, w których autorzy w jasny sposób dowodzą, dlaczego przeciwnicy budowy meczetu nie mają racji. Redaktor Katarzyna Jędrzejczyk-Kuliniak przygotowała tekst przedstawiający w sposób ogólny, czym jest meczet dla muzułmanów, co stanowi przydatne i skondensowane źródło wiedzy dla wszystkich, którzy jej poszukują. Z kolei redaktor Mariusz Wieczerzyński analizuje w swoim felietonie przekaz medialny nt. budowy OKM, głównie na podstawie programów TVP Info, w których szerzono nienawiść na tle religijnym. Sporą atrakcją są kolorowe grafiki jednej z najbardziej rozpoznawanych i nagradzanych współczesnych artystek polskich, Joanny Rajkowskiej, oraz teksty im towarzyszące. Idea przyświecająca artystce wiąże się z zestawieniem propagandy antysemickiej i antymuzułmańskiej, w celu wykazania, że obie funkcjonują na podobnych zasadach.

W zasadniczej części numeru poruszamy tym razem palący problem współczesności jakim jest ekologia i ochrona środowiska. Czytelnik ma okazję zapoznać się z podjeściem do tej problemtyki zawartym w nauczaniu islamu, doświadczając w ten sposób zupełnie innej perspektywy od tej, która dominuje w świecie zachodnim. Głównym artykułem w Temacie numeru są obszerne fragmenty tekstu Syeda Nomanula Haqa, który oferuje rekonstrukcję oraz obronę islamskiego sposobu myślenia o przyrodzie rozpatrywanej przez pryzmat relacji między Bogiem a  światem stworzonym przez Niego (nabywającym dzięki temu sakralnego, świętego charakteru). Jarosław Banasiak w swoim tekście „Środowisko naturalne a islam” dokonuje zarysu muzułmańskiej ekoteologii, a Izabela Smela przedstawia doniosłość motywów roślinnych i przyrodniczych w sztuce islamu.

W numerze ponadto: Marcin Pierzchała analizuje raport „Islam i chrześcijaństwo w Afryce Subsaharyjskiej”, prezentując tym samym czytelnikowi ten nieznany obszar świata, który w mediach jest często przedstawiany w sposób stereotypowy. Andrzej Saramowicz polemizuje z imem Jarasławem Banasiakiem nt. sufizmu, poruszając kwestie duchowości w islamie. W dziale Islam w Polsce przezentujemy m.in. relację z XXIV Letniego Zjazdu Społeczności Muzułmańskiej w Polsce oraz sprawozdanie z Międzynarodowego Dnia Uczestników Misji Pokojowych ONZ który odbył się we Wrocławiu. Paulina Parcewicz zabiera nas w podróż po fascynującym świecie muzułmańskiej mniejszości etnicznej Hui w Chinach, zaś Julian Jeliński przedstawia nieznane oblicze jednego z najbardziej znanych filozofów europejskiego oświecenia, Gottfrieda Wilhelma Leibniza. Okazuje się, że w kręgu zainteresowań tego myśliciela znajdował się również islam. Artykuł stanowi zapowiedź nowego cyklu w dziale Cywilizacja – „Zderzenia z orientalizmem”. W dziale Media znajdziemy obszerny tekst Rafała Jakubowskiego w którym autor poddaje szczegółowej analizie język mediów za pomocą którego konstruuje się przekazy dotyczące wojen w Iraku i Afganistanie. Jak się okazuje, w ten sposób wygenerowany dyskurs służy legitymizowaniu działań wojennych, które niewiele mają wspólnego z tzw. akcjami demokratyzacyjnymi. Informacja, w tym sensie, okazuje się być bronią. Na zakończenie tradycyjna dawka Strawy dla ducha, działu redagowanego przez muftiego Nidala Abu Tabaqa. Tym razem autor udowadnia słuszność islamu, opierając argumentację na podstawowych naukach muzułmańskich, a nie jak to czynią antagoniści, którzy używają powierzchownych argumnetów nie odnoszących się do istoty tej religii.

„As-Salam” jest dostępne w EMPIK-ach oraz wybranych salonach prasowych RUCH-u. Zachęcając do sięgnięcia po autentyczne źródło wiedzy o islamie jakim jest „As-Salam”, prezentujemy poniżej pełną wersję tekstu wprowadzającego do numeru autorstwa redaktora Mariusza Turowskiego:

„Ziemia krwawi od ran zadanych jej przez ludzkość, która przestała istnieć w harmonii z Niebiosami, w związku z czym zmuszona jest trwać w nieustannym konflikcie ze środowiskiem, które ją otacza”. Wykazanie poprawności wnioskowania zawartego w niniejszym zdaniu – otwierającym książkę Seyyeda Hosseina Nasra, stanowiącą zapis jego wykładów na temat religii i myślenia ekologicznego wygłoszonych w 1994 roku na Uniwersytecie w Birmingham – można uznać za ostateczny cel wszelkich religijnych (a więc prowadzonych nie tylko w obrębie islamu) rozważań dotyczących relacji między człowiekiem i naturą. Czy rzeczywiście „ziemia krwawi” w wyniku wojny toczonej z nią przez rodzaj ludzki dlatego, że utracił on „zmysł transcendencji” i przestał wierzyć w Boga? Z pytaniem tym można obejść się w sposób, w jaki często traktuje się – regularnie pojawiające się w myśli Zachodu co najmniej od czasów Michela de Montaigne’a i innych odrodzeniowych sceptyków – mające bardziej ogólny charakter refleksje wykazujące związki między nowoczesnością (rozwojem, postępem w dziedzinie technologii, ekonomii i nauki) a utratą „pierwotnego raju”, stanu „szlachetnej dzikości”: jako naiwne, często wypaczone ideologicznie hasła nadwrażliwych ekscentryków (dorastającą młodzież, naukowców, bohemę artystyczną i obyczajową itd.) lub (w mniej przychylnej wersji) obrzydliwych hipokrytów bogacących się na biedzie, cierpieniu i klęskach doświadczanych przez innych.

Nie ma tu miejsca na rekonstruowanie wywodu Nasra, który swoją koncepcję przedstawił w wielu swoich pracach dotyczących związków między duchowością, rozumem i nauką  a wiarą w Boga, kontaktem z transcendentalnym źródłem i podstawą wszelkiej rzeczywistości. Elementy refleksji – wyznaczającej w dużej mierze całe dzieło Nasra – na temat idei religijnego kosmosu, resakralizacji przyrody i apelu o ponowne odkrycie świętego charakteru tego, co naturalne, a także wyjątkowości perspektywy islamskiej jeśli chodzi o „myślenia środowiskowe” (swoisty naturalizm utrudniający np. prezentowanie doktryny wyznawanej przez muzułmanów jako stojącej w sprzeczności z teorią ewolucji), zestawionej nie tylko z innymi tradycjami duchowymi, ale też z pozostałymi religiami monoteistycznymi, znajdziemy również w tekstach prezentowanych w niniejszym wydaniu „As-Salam”, zwłaszcza we fragmentach artykułu Syeda Nomanula Haqa. Próba istnienia w harmonii z innymi gatunkami i całym światem przyrody to jedno z najważniejszych zadań, przed którymi stoi ludzkość, nie tylko w dzisiejszych czasach – bez względu na głosy sceptyków, cyników i różnej maści demaskatorów.

Doniosłość i wagę moralną tego zagadnienia w znakomity sposób zobrazował John Broome w dylemacie dotyczącym etycznych i ekonomicznych konsekwencji zmian klimatycznych: albo my zrezygnujemy z wygodnego życia, próbując spowolnić globalne ocieplenie, albo wzrost temperatury uniemożliwi naszym wnukom osiągnięcie dobrobytu. Nikt – nawet osoby kwestionujące zasadność oskarżeń kierowanych pod adresem człowieka, że skutkiem jego działalności jest „globalne ocieplenie” – nie może obojętnie przejść obok tak sformułowanego pytania o odpowiedzialność wobec wszystkich istot żywych (bez względu na przynależność gatunkową) istniejących obecnie i w przyszłości: „I nie ma żadnej istoty chodzącej po ziemi, ani ptaka latającego dzięki swoim skrzydłom, które nie tworzyłyby wspólnot podobnych do waszej” (Qur’an, 6:38).